90 lat od Kongresu Obrony Praw i Wolności Ludu

Dziś mija 90 lat od bezprecedensowego wydarzenia, które może być przykładem jak jednoczyć się ponad podziałami. 29 czerwca 1930 roku, w Krakowie, na wniosek Centrolewu (czyli Polską Partię Socjalistyczną, PSL „Piast”, PSL „Wyzwolenie”, Stronnictwo Chłopskie, Narodową Partię RobotnicząPolskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji) zorganizowano Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu. Wydarzenie to miało zapoczątkować masowe wystąpienia antysanacyjne pod hasłem likwidacji dyktatury i walki z kryzysem gospodarczym.

W sanacyjnej Polsce siły ludowe i lewicowe potrafiły porozumieć się i wspólnie przeciwstawić się rządzącym. 20 czerwca 1930 roku doszło do wspólnego posiedzenia parlamentarzystów Centrolewu, podczas którego wybrano Tymczasowy Komitet Wykonawczy Centrolewu oraz uchwalono rezolucję, zawierającą program opozycji. W skład komitetu weszli: Mieczysław Niedziałkowski (PPS), Stanisław Wrona (Stronnictwo Chłopskie), Michał Róg (PSL  „Wyzwolenie”),  Władysław  Kiernik (PSL „Piast”), Wacław Bitner (Chrześcijańska Demokracja) i Adam Chądzyński (Narodowa Partia Robotnicza).

Powyższą deklarację najpierw uchwalili delegaci Centrolewu zgromadzeni w Starym Teatrze. Następnie z ogromnym entuzjazmem przyjął ją tłum uczestników kilkudziesięciotysięcznego wiecu politycznego na Rynku Kleparskim. W deklaracji ów możemy przeczytać:

Zgromadzeni w dniu 29 czerwca 1930 roku w Krakowie przedstawiciele demokracji polskiej oświadczają, co następuje:

Polska znajduje się od czterech przeszło lat pod władzą dyktatury faktycznej Józefa Piłsudskiego; wolę dyktatora wykonują zmieniające się rządy; woli dyktatora podlega również Prezydent Rzeczypospolitej; podważone zostało u podstaw zaufanie społeczeństwa do prawa we własnym państwie; życie publiczne kraju karmione jest wciąż pogłoskami i zapowiedziami nowych zamachów stanu; odsunięto lud od jakiegokolwiek bądź wpływu na politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej. Skoro teraz – na skutek zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej – zamilknął konstytucyjny głos Sejmu, skoro Prezydent zaniedbał swego obowiązku – ani żądań Przedstawicielstwa Narodowego nie wykonał, ani nie odwołał się do decyzji kraju w drodze nowych, uczciwych wyborów – zabierając głos, my, zebrani w Krakowie przedstawiciele demokracji polskiej,

stwierdzamy:

  1. Walka o prawo i wolność ludu jest walką nie tylko Sejmu i Senatu, ale walką społeczeństwa;

  2. bez usunięcia dyktatury nie sposób opanować kryzysu gospodarczego, ani rozwiązać wielkich zagadnień życia wewnętrznego kraju, które Polska w imię swej przyszłości rozwiązać musi;

  3. usunięcie dyktatury jest koniecznym warunkiem utrwalenia niepodległości i zapewnienia całości granic Rzeczypospolitej; demokracja – to pokój.

Oświadczamy:

  1. że walkę o usunięcie dyktatury Józefa Piłsudskiego podjęliśmy wszyscy razem i razem ją poprowadzimy dalej, aż do zwycięstwa;

  2. że tylko Rząd zaufania Sejmu i społeczeństwa spotka się z naszym stanowczym poparciem i pomocą wszystkich naszych sił;

  3. że na każdą próbę zamachu stanu odpowiemy najbardziej bezwzględnym oporem;

  4. że wobec rządu zamachu społeczeństwo będzie wolne od jakichkolwiek obowiązków, a zobowiązania wobec zagranicy nielegalnego rządu nie będą uznane przez Rzeczpospolitą;

  5. że na każdą próbę terroru odpowiemy siłą fizyczną. Oświadczamy wreszcie, że skoro Prezydent Rzeczypospolitej, niepomny swej przysięgi, stanął otwarcie po stronie dyktatury rządzącej Polską wbrew woli kraju i zezwala rządowi p. Sławka na nadużywanie uprawnień konstytucyjnych Głowy Państwa dla bieżących celów politycznych Rządu – przeto Ignacy Mościcki winien ze stanowiska Prezydenta Rzeczypospolitej ustąpić.

Kongres stwierdza, że wolą szerokich mas ludu polskiego jest utrzymanie pokojowych stosunków ze wszystkimi sąsiadami oraz czynna współpraca nad utrwaleniem pokoju świata. Kongres oświadcza, że wszelka akcja, zmierzająca do zmian granic Rzeczypospolitej, spotka się ze zdecydowanym oporem demokracji polskiej, która ostrzega demokrację świata przed nowymi próbami imperialistów wywołania konfliktów międzynarodowych.

Niech żyje niepodległa Polska Republika Ludowa!

Precz z dyktaturą!

Niech żyje rząd zaufania robotników i chłopów!”[1]

Wśród demonstrantów znaleźli się zwolennicy i działacze wszystkich partii Centrolewu specjalnie przybyłych już w sobotę z różnych stron kraju. Zebrani skandowali liczne antyrządowe hasła. Ich gniew uspokajał przewodniczący wiecu, Jan Jankowski (Narodowa Partia Robotnicza). Głos zabierali po kolei przedstawiciele wszystkich partii Centrolewu.

W trakcie swego przemówienia Zygmunt Żuławski (PPS) wypowiedział wówczas pamiętne słowa: „czy gwałt, dokonany przez rodaków, przestaje być gwałtem? czy rana zadana własną ręką mniej boli? czy nędza spowodowana przez własny, a nie przez obcy rząd, jest mniej dotkliwa dla ludu pracującego? Nie – odpowiadał – ponieważ: Każdy gwałt i każda krzywda, bez względu na to, kto ją zadaje, jest gwałtem i krzywdą i spotkać się musi z jednakowym odporem„.

Po wiecu uformował się ogromny pochód, który ruszył w kierunku Rynku Głównego. Atmosferę tamtych wydarzeń najlepiej oddają słowa „Manifestantom przygrywały orkiestry, wznoszono różne okrzyki, przeważnie antyrządowe, śpiewano pieśni. Każda grupa partyjna inne: NPR – pieśni nabożne, wtórowali jej ludowcy Wincentego Witosa, PSL „Wyzwolenie” – plebejskie, socjaliści – „Czerwony Sztandar” i „Międzynarodówkę”. Wszystko tworzyło jednak zgodną symfonię, ponad podziałami partyjnymi wyrażając ogólne pragnienie wolności i pokoju w ojczyźnie.[2].

O Kongresie można przeczytać w oryginalnej prasie z tamtego okresu. Pod linkiem znajdziecie państwo wydanie organu PPS w Łodzi (popularnego Łodzianina), w którym autor artykułu dokładnie opisuje wydarzenia krakowskie: Lodzianin1930_nr27a[3].

Robert Plebaniak

Przewodniczący PPS Niepodległość

Bibliografia

[1] http://lewicowo.pl/rezolucja-kongresu-obrony-prawa-i-wolnosci-ludu/

[2] Wielka Historia Polski” Wydawnictwo Pinnex, Kraków 2000

[3] http://bc.wbp.lodz.pl/Content/69709/Lodzianin1930_nr27a.pdf.

Please follow and like us:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *